Ужыванне асабовых канчаткаў дзеясловаў, адрозненне канчаткаў дзеясловаў абвеснага і загаднага ладу; акцэнталагічныя нормы пры ўтварэнні спрагальных форм дзеясловаў
Содержание
Каб правільна напісаць асабовы канчатак дзеяслова, вызначаюць яго спражэнне, асобу, лік і націск. Дзеясловы I і II спражэння маюць розныя канчаткі ў формах цяперашняга і будучага простага часу. Формы абвеснага і загаднага ладу таксама трэба адрозніваць па значэнні і ўтварэнні, асабліва ў множным ліку.
Что нужно понять
- У беларускай мове вылучаюць I і II спражэнні паводле сістэмы асабовых канчаткаў дзеяслова.
- Для I спражэння ў 2-й асобе адзіночнага ліку характэрныя -еш (-эш, -аш), у 3-й асобе множнага ліку -уць (-юць): пішаш, пішуць.
- Для II спражэння ў 2-й асобе адзіночнага ліку характэрныя -іш (-ыш), у 3-й асобе множнага ліку -аць (-яць): робіш, робяць.
- Да II спражэння адносяцца многія дзеясловы на -іць (-ыць) з суфіксам -і- (-ы-), шэраг дзеясловаў на -ець (-эць), а таксама гнаць, спаць, стаяць, баяцца, залежаць, належаць.
- Аднаскладовыя дзеясловы тыпу ліць, жыць і ўтвораныя ад іх належаць да I спражэння; спражэнне можна правяраць па 2-й асобе адзіночнага ці 3-й асобе множнага ліку.
- У 1-й асобе множнага ліку I спражэння пад націскам ужываюцца -ом, -ём, без націску -ам, -ем: бяром, вядзём, пішам, адказваем.
- У 2-й асобе множнага ліку I спражэння ўдарнымі бываюць -аце, -яце, а ненаціскнымі -аце, -еце: бераце, ведзяце, пішаце, адказваеце.
- У 2-й асобе множнага ліку месца націску суадносіцца з формай адзіночнага ліку: вернеш - вернеце; ідзеш - ідзяце.
- У 1-й асобе множнага ліку загаднага ладу ўжываюцца канчаткі -ем (-эм, -ам), -ім (-ым); частка форм супадае з абвесным ладам, а частка адрозніваецца: хадзем, бярэм, нясем.
- Дзеясловы бегчы, есці, даць адносяць да рознаспрагальных: іх формы патрабуюць асобнай увагі.
Видео
7:43
Скачать к теме
Главное по теме
Спражэнне, граматычная форма, лад і месца націску вызначаюць выбар дзеяслоўнага канчатка і яго нарматыўнае ўжыванне.
Ключевые понятия
Как это работает
Что нужно запомнить
- Вызначайце асобу, лік, спражэнне і лад перад выбарам канчатка.
- У 2-й асобе множнага ліку зверце націск з формай 2-й асобы адзіночнага ліку.
- Не ўсе формы 1-й асобы множнага ліку загаднага ладу супадаюць з абвесным ладам.
Проверь себя
Які канчатак характэрны для 3-й асобы множнага ліку дзеясловаў I спражэння?
Які з дзеясловаў належыць да II спражэння?
Якая форма 1-й асобы множнага ліку I спражэння мае націскны канчатак?
Які спосаб дапамагае праверыць націск у 2-й асобе множнага ліку?
Якая форма названа ў матэрыяле як спецыфічная для загаднага ладу?