Перейти к содержимому
10 класс
НОВОЕ
Новости
Новости сайта
Тарифы
Беларуская мова 10 класс · § 31

Ужыванне асабовых канчаткаў дзеясловаў, адрозненне канчаткаў дзеясловаў абвеснага і загаднага ладу; акцэнталагічныя нормы пры ўтварэнні спрагальных форм дзеясловаў

Содержание
Главное за минуту

Каб правільна напісаць асабовы канчатак дзеяслова, вызначаюць яго спражэнне, асобу, лік і націск. Дзеясловы I і II спражэння маюць розныя канчаткі ў формах цяперашняга і будучага простага часу. Формы абвеснага і загаднага ладу таксама трэба адрозніваць па значэнні і ўтварэнні, асабліва ў множным ліку.

Что нужно понять

  • У беларускай мове вылучаюць I і II спражэнні паводле сістэмы асабовых канчаткаў дзеяслова.
  • Для I спражэння ў 2-й асобе адзіночнага ліку характэрныя -еш (-эш, -аш), у 3-й асобе множнага ліку -уць (-юць): пішаш, пішуць.
  • Для II спражэння ў 2-й асобе адзіночнага ліку характэрныя -іш (-ыш), у 3-й асобе множнага ліку -аць (-яць): робіш, робяць.
  • Да II спражэння адносяцца многія дзеясловы на -іць (-ыць) з суфіксам -і- (-ы-), шэраг дзеясловаў на -ець (-эць), а таксама гнаць, спаць, стаяць, баяцца, залежаць, належаць.
  • Аднаскладовыя дзеясловы тыпу ліць, жыць і ўтвораныя ад іх належаць да I спражэння; спражэнне можна правяраць па 2-й асобе адзіночнага ці 3-й асобе множнага ліку.
  • У 1-й асобе множнага ліку I спражэння пад націскам ужываюцца -ом, -ём, без націску -ам, -ем: бяром, вядзём, пішам, адказваем.
  • У 2-й асобе множнага ліку I спражэння ўдарнымі бываюць -аце, -яце, а ненаціскнымі -аце, -еце: бераце, ведзяце, пішаце, адказваеце.
  • У 2-й асобе множнага ліку месца націску суадносіцца з формай адзіночнага ліку: вернеш - вернеце; ідзеш - ідзяце.
  • У 1-й асобе множнага ліку загаднага ладу ўжываюцца канчаткі -ем (-эм, -ам), -ім (-ым); частка форм супадае з абвесным ладам, а частка адрозніваецца: хадзем, бярэм, нясем.
  • Дзеясловы бегчы, есці, даць адносяць да рознаспрагальных: іх формы патрабуюць асобнай увагі.

Видео

Превью видео по теме «Ужыванне асабовых канчаткаў дзеясловаў, адрозненне канчаткаў дзеясловаў абвеснага і загаднага ладу; акцэнталагічныя нормы пры ўтварэнні спрагальных форм дзеясловаў» - Беларуская мова, 10 класс 7:43
Видео доступно после бесплатной регистрации.

Скачать к теме

Материалы по теме доступны после бесплатной регистрации.

Главное по теме

Спражэнне, граматычная форма, лад і месца націску вызначаюць выбар дзеяслоўнага канчатка і яго нарматыўнае ўжыванне.

Ключевые понятия

Дзеяслоў Самастойная часціна мовы, якая абазначае дзеянне або стан прадмета.
Спражэнне Змяненне дзеясловаў па асобах і ліках у цяперашнім або будучым простым часе абвеснага ладу.
Абвесны лад Лад дзеяслова, які паказвае дзеянне як рэальнае ў цяперашнім, прошлым ці будучым часе.
Загадны лад Лад дзеяслова, формы якога выражаюць пабуджэнне да дзеяння.
Рознаспрагальныя дзеясловы Дзеясловы з асаблівасцямі спражэння, якія не ўкладваюцца цалкам у адну з дзвюх асноўных сістэм канчаткаў.

Как это работает

Няправільна вызначана спражэнне Выбіраецца канчатак іншай групы дзеясловаў У асабовай форме ўзнікае граматычная памылка.
Націск пераходзіць на канчатак Улічваюцца нормы націску ў спрагальнай форме Ужываецца адпаведны націскны канчатак множнага ліку.
Маўца пабуджае да дзеяння Выкарыстоўвае форму загаднага ладу Форма можа адрознівацца ад аднолькавай па асобе формы абвеснага ладу.

Что нужно запомнить

  • Вызначайце асобу, лік, спражэнне і лад перад выбарам канчатка.
  • У 2-й асобе множнага ліку зверце націск з формай 2-й асобы адзіночнага ліку.
  • Не ўсе формы 1-й асобы множнага ліку загаднага ладу супадаюць з абвесным ладам.

Проверь себя

Вопрос 1 из 5

Які канчатак характэрны для 3-й асобы множнага ліку дзеясловаў I спражэння?

Дзеясловы I спражэння ў гэтай форме маюць канчаткі -уць, -юць, напрыклад пішуць.
Вопрос 2 из 5

Які з дзеясловаў належыць да II спражэння?

Рабіць мае асабовыя формы робіш, робяць і належыць да II спражэння.
Вопрос 3 из 5

Якая форма 1-й асобы множнага ліку I спражэння мае націскны канчатак?

У форме бяром націск падае на -ом; у ненаціскных формах ужываюцца -ам, -ем.
Вопрос 4 из 5

Які спосаб дапамагае праверыць націск у 2-й асобе множнага ліку?

У 2-й асобе множнага ліку націск захоўвае размяшчэнне адносна асновы і канчатка, уласцівае адпаведнай форме адзіночнага ліку.
Вопрос 5 из 5

Якая форма названа ў матэрыяле як спецыфічная для загаднага ладу?

Хадзем прыведзена як спецыфічная форма загаднага ладу, а напішам, возьмем і ўспомнім могуць супадаць з абвесным ладам.