Ужыванне дзеепрыметнікаў і дзеепрыслоўяў, дзеепрыметнікавых і дзеепрыслоўных зваротаў
Содержание
У беларускай мове дзеепрыметнікі ўжываюцца з улікам уласцівых ёй спосабаў утварэння, а дзеепрыслоўі абазначаюць дадатковае дзеянне адносна асноўнага. Дзеепрыметнікавыя і дзеепрыслоўныя звароты трэба правільна размяшчаць і выдзяляць на пісьме. Дзеянне, названае дзеепрыслоўем, звычайна мае таго ж выканаўцу, што і дзеяслоў-выказнік.
Что нужно понять
- У беларускай мове шырока ўжываюцца дзеепрыметнікі незалежнага стану прошлага часу з -л-: пераспелыя ягады, парыжэлыя стагі.
- Дзеепрыметнікі незалежнага стану цяперашняга часу з -уч-, -юч-, -ач-, -яч- ужываюцца абмежавана, напрыклад ва ўстойлівых зваротах кіруючая роля, рухаючая сіла.
- Дзеепрыметнікі залежнага стану прошлага часу з -н-, -ен-, -ан-, -т- пашыраныя: пабудаваны дом, вымыты посуд.
- Формы залежнага стану цяперашняга часу з -ем-, -ім- не характэрныя для беларускай мовы; зваротных дзеепрыметнікаў у яе сістэме няма.
- У суфіксах дзеепрыметнікаў залежнага стану прошлага часу пішацца адна н: напісаны, зроблены, прынесены. Мужчынскі род мае поўную форму: дом пабудаваны.
- Назоўнік, які паясняе дзеепрыметнікавы зварот, трэба размяшчаць па-за межамі звароту: алея, абсаджаная ліпамі.
- Дзеепрыметнікавыя і дзеепрыслоўныя звароты выдзяляюцца коскамі паводле іх размяшчэння і значэння; асобныя ўстойлівыя спалучэнні могуць не адасабляцца.
- Дзеепрыслоўе абазначае дадатковае дзеянне таго ж выканаўцы, што і асноўнае: Стары ішоў, не зважаючы на наваколле.
- У безасабовых сказах дзеепрыслоўе можа спалучацца з трэба, варта, неабходна і інфінітывам, але не з формамі відаць, чуваць ці дзеясловамі тыпу вечарэе.
- Суадносьце трыванне дзеепрыслоўя з парадкам дзеянняў: паліўшы кветкі, дзяўчынкі пайшлі дадому.
Видео
7:11
Скачать к теме
Главное по теме
Нарматыўнае ўтварэнне форм, правільнае суаднясенне дзеянняў і пунктуацыйнае афармленне забяспечваюць дакладнасць сказаў са зваротамі.
Ключевые понятия
Как это работает
Что нужно запомнить
- У дзеепрыметніках тыпу напісаны, зроблены пішыце адну н.
- Выканаўца асноўнага і дадатковага дзеянняў павінен супадаць, за агаворанымі безасабовымі канструкцыямі.
- Пры рэдагаванні звароту правярайце і форму слова, і яго месца ў сказе.
Проверь себя
Якая форма дзеепрыметніка натуральная для беларускай літаратурнай мовы?
Колькі літар н пішацца ў дзеепрыметніку напісаны?
Які варыянт адпавядае норме для мужчынскага роду?
Якая ўмова неабходная для звычайнага сказа з дзеепрыслоўным зваротам?
Які сказ не парушае правіла пра выканаўцу дзеяння?