Перейти к содержимому
10 класс
НОВОЕ
Новости
Новости сайта
Тарифы
Беларуская мова 10 класс · § 33

Ужыванне прыназоўнікаў у словазлучэннях, якія перадаюць асаблівасці кіравання ў беларускай мове

Содержание
Главное за минуту

У беларускай мове выбар прыназоўніка звязаны са значэннем выказвання і склонам залежнага слова. Многія словазлучэнні адрозніваюцца ад адпаведных рускіх: пайсці па хлеб, гаварыць пра сябра, смяяцца з сябе, хварэць на грып, старэйшы за брата. Пры выбары формы трэба ўлічваць таксама фанетычныя варыянты прыназоўнікаў.

Что нужно понять

  • Прыназоўнікі выражаюць адносіны паміж словамі і звязваюцца з пэўнымі склонамі; адзін прыназоўнік можа ўжывацца з некалькімі склонамі.
  • Паводле паходжання прыназоўнікі бываюць невытворныя і вытворныя, паводле будовы - простыя, складаныя і састаўныя.
  • Фанетычныя варыянты прыназоўнікаў: у - ў - ва, з - са, аб - аба, над - нада, пад - пада, перад - перада.
  • Для мэты руху ўжываюць па з вінавальным склонам: пайсці па хлеб; пры збіранні ягад і грыбоў - у: пайсці ў грыбы, у чарніцы.
  • Прадмет размовы і думкі часта перадаецца прыназоўнікам пра: гаварыць пра іх; у афіцыйным стылі магчымы аб з месным склонам: дамова аб супрацоўніцтве.
  • Са словамі смяяцца, кпіць ужываецца з і родны склон: смяяцца з сябе; са словам ажаніцца - з і творны склон: ажаніцца з Таццянай.
  • Пры значэнні руху або сустрэч па спалучаецца з месным склонам: ехаць па дарогах; сумаваць па сястры таксама патрабуе па і меснага склону.
  • Хварэць і хворы патрабуюць на з вінавальным склонам: хварэць на грып; вышэйшая ступень параўнання можа мець за з вінавальным: старэйшы за брата.
  • Пры адлегласці ўжываюць за: за два кіламетры; пры прычыне, перамяшчэнні або часе - праз: праз мяне, праз лес, праз месяц.
  • Варыянт ва ўжываюць перад асобнымі цяжкімі збегамі зычных: ва мне; са - перад збегам з пачатковымі з, с, ш, ж, м: са школы, са мной.

Видео

Превью видео по теме «Ужыванне прыназоўнікаў у словазлучэннях, якія перадаюць асаблівасці кіравання ў беларускай мове» - Беларуская мова, 10 класс 7:06
Видео доступно после бесплатной регистрации.

Скачать к теме

Материалы по теме доступны после бесплатной регистрации.

Главное по теме

Нарматыўнае кіраванне патрабуе правільнай пары прыназоўніка і склону, а не механічнага пераносу іншамоўнай канструкцыі.

Ключевые понятия

Прыназоўнік Службовая часціна мовы, якая ўдакладняе склонавыя значэнні і выражае адносіны паміж словамі.
Кіраванне Від падпарадкавальнай сувязі, пры якім галоўнае слова патрабуе пэўнага склону залежнага слова.
Невытворныя прыназоўнікі Прыназоўнікі, паходжанне якіх не выводзіцца з іншых часцін мовы, напрыклад да, пры.
Вытворныя прыназоўнікі Прыназоўнікі, утвораныя ад іншых часцін мовы, напрыклад збоку, згодна.
Састаўныя прыназоўнікі Прыназоўнікі з некалькіх слоў, напрыклад у сувязі з, у імя.

Как это работает

Беларускае кіраванне адрозніваецца ад рускага Пры перакладзе механічна капіруецца прыназоўнік і склон Утвараюцца ненарматыўныя спалучэнні накшталт пайсці за хлебам замест пайсці па хлеб.
Пасля прыназоўніка стаіць слова са збегам зычных Выбіраецца фанетычны варыянт, прыдатны для вымаўлення У адпаведных выпадках ужываецца са або ва.
Сказ выражае прычыну затрымкі Выбіраецца прыназоўнік праз з вінавальным склонам Утвараецца нарматыўная канструкцыя спазніліся праз мяне.

Что нужно запомнить

  • Правярайце разам прыназоўнік і склон залежнага слова.
  • Па хлеб, пра маці, смяяцца з сябра, хварэць на грып - тыповыя беларускія мадэлі.
  • Пры выбары ў - ў - ва і з - са ўлічвайце суседнія гукі і знакі прыпынку.

Проверь себя

Вопрос 1 из 5

Якое беларускае словазлучэнне нарматыўнае пры абазначэнні мэты руху?

Мэта руху перадаецца прыназоўнікам па з вінавальным склонам: пайсці па хлеб.
Вопрос 2 из 5

Як у беларускай мове звычайна называюць прадмет размовы?

Для абазначэння прадмета маўлення звычайна ўжываецца прыназоўнік пра з вінавальным склонам.
Вопрос 3 из 5

Якая канструкцыя адпавядае беларускаму кіраванню?

Дзеяслоў смяяцца ў адпаведным значэнні кіруе родным склонам з прыназоўнікам з.
Вопрос 4 из 5

Як правільна сказаць пра захворванне?

З дзеясловам хварэць ужываецца на і вінавальны склон назвы хваробы.
Вопрос 5 из 5

Якое словазлучэнне правільна называе прычыну спазнення?

Для абазначэння прычыны ў падобнай канструкцыі ўжываецца праз з вінавальным склонам.