Ужыванне прыназоўнікаў у словазлучэннях, якія перадаюць асаблівасці кіравання ў беларускай мове
Содержание
У беларускай мове выбар прыназоўніка звязаны са значэннем выказвання і склонам залежнага слова. Многія словазлучэнні адрозніваюцца ад адпаведных рускіх: пайсці па хлеб, гаварыць пра сябра, смяяцца з сябе, хварэць на грып, старэйшы за брата. Пры выбары формы трэба ўлічваць таксама фанетычныя варыянты прыназоўнікаў.
Что нужно понять
- Прыназоўнікі выражаюць адносіны паміж словамі і звязваюцца з пэўнымі склонамі; адзін прыназоўнік можа ўжывацца з некалькімі склонамі.
- Паводле паходжання прыназоўнікі бываюць невытворныя і вытворныя, паводле будовы - простыя, складаныя і састаўныя.
- Фанетычныя варыянты прыназоўнікаў: у - ў - ва, з - са, аб - аба, над - нада, пад - пада, перад - перада.
- Для мэты руху ўжываюць па з вінавальным склонам: пайсці па хлеб; пры збіранні ягад і грыбоў - у: пайсці ў грыбы, у чарніцы.
- Прадмет размовы і думкі часта перадаецца прыназоўнікам пра: гаварыць пра іх; у афіцыйным стылі магчымы аб з месным склонам: дамова аб супрацоўніцтве.
- Са словамі смяяцца, кпіць ужываецца з і родны склон: смяяцца з сябе; са словам ажаніцца - з і творны склон: ажаніцца з Таццянай.
- Пры значэнні руху або сустрэч па спалучаецца з месным склонам: ехаць па дарогах; сумаваць па сястры таксама патрабуе па і меснага склону.
- Хварэць і хворы патрабуюць на з вінавальным склонам: хварэць на грып; вышэйшая ступень параўнання можа мець за з вінавальным: старэйшы за брата.
- Пры адлегласці ўжываюць за: за два кіламетры; пры прычыне, перамяшчэнні або часе - праз: праз мяне, праз лес, праз месяц.
- Варыянт ва ўжываюць перад асобнымі цяжкімі збегамі зычных: ва мне; са - перад збегам з пачатковымі з, с, ш, ж, м: са школы, са мной.
Видео
7:06
Скачать к теме
Главное по теме
Нарматыўнае кіраванне патрабуе правільнай пары прыназоўніка і склону, а не механічнага пераносу іншамоўнай канструкцыі.
Ключевые понятия
Как это работает
Что нужно запомнить
- Правярайце разам прыназоўнік і склон залежнага слова.
- Па хлеб, пра маці, смяяцца з сябра, хварэць на грып - тыповыя беларускія мадэлі.
- Пры выбары ў - ў - ва і з - са ўлічвайце суседнія гукі і знакі прыпынку.
Проверь себя
Якое беларускае словазлучэнне нарматыўнае пры абазначэнні мэты руху?
Як у беларускай мове звычайна называюць прадмет размовы?
Якая канструкцыя адпавядае беларускаму кіраванню?
Як правільна сказаць пра захворванне?
Якое словазлучэнне правільна называе прычыну спазнення?